World Athletics giữ nguyên lệnh cấm Nga, Coe thừa nhận cần một lối thoát

Đằng sau sân vận động ở Budapest, khi ngày thi đấu cuối của Ultimate Championship khép lại vào ngày 13 tháng 9, Sebastian Coe bước vào phòng họp báo và mở đầu bằng một câu chuyện cá nhân. Ông kể về năm 18 tuổi, về cách mọi vị trí ông từng đảm nhận đều xoay quanh một chữ: sự chính trực. Người đàn ông 69 tuổi, cựu vận động viên điền kinh từng giành huy chương vàng Olympic ở nội dung 1500m, giờ đứng ở cương vị chủ tịch World Athletics, dùng ký ức của chính mình như tấm khiên cho một quyết định đã được giữ suốt ba năm. Lệnh cấm các vận động viên Nga và Belarus thi đấu tại các giải do World Athletics tổ chức, áp đặt từ năm 2026 sau khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine, vẫn không thay đổi. Nhưng câu chuyện đằng sau tuyên bố đó phức tạp hơn nhiều so với một dòng tin tức đơn thuần. Để hiểu bối cảnh, cần nhớ rằng đây không phải lần đầu tiên Liên đoàn Điền kinh Nga (RusAF) bị treo quyền thi đấu. Năm 2026, sau bê bối doping do nhà nước bảo trợ được phanh phui bởi báo cáo độc lập của WADA, RusAF đã bị đình chỉ tư cách thành viên. Các vận động viên Nga từng có một thời gian được thi đấu với tư cách trung lập (Authorised Neutral Athlete). Đến năm 2026, chiến dịch quân sự tại Ukraine chồng lên câu chuyện doping cũ, và World Athletics chuyển sang lệnh cấm toàn diện. Hiện tại, một vụ kiện đang chờ xử lý tại Tòa án Trọng tài Thể thao (CAS) ở Lausanne, Thụy Sĩ. Đơn kiện được đệ trình ban đầu vào tháng 7, sau đó có kháng cáo mới vào tháng trước. Coe nói với các phóng viên rằng phiên điều trần được dự kiến trong những tháng tới, nhưng ông từ chối tiết lộ chiến lược pháp lý: "Tôi không nghĩ đội pháp lý của chúng tôi sẽ đặc biệt biết ơn nếu tôi vạch ra cách tiếp cận của mình." Trong nhiều năm theo dõi các giải điền kinh và viết về thể thao nữ, tôi rút ra một nguyên tắc: khi một liên đoàn cấp cao nhất đối mặt với vụ kiện, kết quả không chỉ ảnh hưởng đến một quốc gia. Điểm đáng chú ý nằm ở chỗ World Athletics đang giữ lập trường cứng rắn nhất trong tất cả các liên đoàn thể thao quốc tế. Coe tự nhận đây là một trong những lập trường cứng rắn nhất của bất kỳ liên đoàn quốc tế nào. Nhưng nhiều liên đoàn khác đã dần mở lại cánh cửa cho các vận động viên Nga và Belarus với tư cách trung lập. Điển hình là Liên đoàn Trượt băng Quốc tế (ISU). Và đây là điểm phản trực giác mà tôi cho rằng cần nhìn thẳng: chính trường hợp Kamila Valieva lại trở thành con dao hai lưỡi cho cả hai phe. Vận động viên trượt băng nghệ thuật người Nga từng được thi đấu với tư cách trung lập, nhưng sau đó tư cách này đã bị thu hồi. Với phe ủng hộ lệnh cấm, đây là bằng chứng cho thấy trung lập không phải là lá chắn vĩnh viễn. Với phe muốn mở cửa, đây lại là minh chứng rằng cơ chế trung lập có thể bị kiểm soát và điều chỉnh. Có một chi tiết tôi không thể bỏ qua khi đọc lại các phát biểu: trong toàn bộ tuyên bố của Coe, không có một vận động viên Nga hay Belarus nào được nêu tên. Chỉ có liên đoàn bị nhắc đến. Điều này có nghĩa là chiến trường hiện tại là tư cách tổ chức, chứ không phải tư cách cá nhân của từng vận động viên. Tôi từng dành nhiều năm ngồi ở rìa sân, ghi chép về những vận động viên nữ không bao giờ xuất hiện trên bảng thành tích. Kinh nghiệm đó dạy tôi rằng những tuyên bố mang tính thể chế thường che giấu điều quan trọng nhất. Ở đây, Nga không chỉ phàn nàn về việc vận động viên không được thi đấu. Liên đoàn Điền kinh Nga còn phàn nàn rằng họ bị loại khỏi các quy trình ra quyết định của World Athletics. Bộ trưởng Thể thao Nga Mikhail Degtyarev, qua hãng thông tấn TASS, đã cam kết rằng tất cả các vận động viên trượt băng bị ảnh hưởng sẽ kháng cáo lên CAS. Đây không còn là vụ kiện điền kinh đơn lẻ, mà là một chiến dịch pháp lý đa môn thể thao ở cấp nhà nước. Điều này giải thích vì sao Coe phải cân bằng giữa hai thông điệp trông có vẻ mâu thuẫn. Một mặt, ông khẳng định lập trường của chúng tôi sẽ không thay đổi. Mặt khác, ông thừa nhận mục tiêu tổng thể là có một đội hình đầy đủ các vận động viên đang thi đấu — một lời mở đường cho khả năng tái hòa nhập trong tương lai. Cách Coe đóng khung vấn đề cũng đáng phân tích. Ông nói: "Đây không phải là vấn đề chính trị hay hộ chiếu. Đây là vấn đề sự chính trực của thi đấu." Về mặt pháp lý, đây là nước đi khôn ngoan. Bằng cách biến một lệnh cấm địa chính trị thành biện pháp bảo vệ sự chính trực trong thi đấu, ông đặt World Athletics vào vùng phòng thủ chắc chắn nhất — vùng gắn với di sản doping của Nga. Nhưng cũng chính cách đóng khung này mở ra rủi ro: nếu tòa án đặt câu hỏi liệu World Athletics có vượt quá nhiệm vụ chống doping của mình hay không, lập luận về sự chính trực có thể bị bẻ gãy. Tôi theo dõi nhiều trận điền kinh từ khán đài Boston đến Paris, và điều tôi học được là các quyết định thể chế hôm nay sẽ định hình danh sách xuất phát của nhiều năm sau. Ultimate Championship — sản phẩm thương mại mới mà World Athletics vừa ra mắt tại Budapest — là một minh chứng. Một liên đoàn đang mở rộng sản phẩm của mình, đồng thời thu hẹp phạm vi quốc gia tham dự. Sự căng thẳng này sẽ chỉ trở nên gay gắt hơn nếu Nga giành được quyền trở lại. Vụ kiện tại CAS là biến số trung tâm. Nếu tòa án xử bất lợi cho World Athletics, liên đoàn có thể buộc phải thiết kế một cơ chế trung lập tương tự ISU. Nếu tòa án giữ nguyên lệnh cấm, lập trường của World Athletics sẽ được củng cố. Trong kịch bản trung gian, tòa án có thể duy trì lệnh cấm nhưng áp đặt các yêu cầu tố tụng, chẳng hạn như một quy trình xem xét với thời hạn cụ thể. Điều khiến tôi quan tâm không chỉ là kết quả cuối cùng, mà là khoảng thời gian chờ đợi. Khi tôi viết về những vận động viên nữ không bao giờ được lên báo thành tích, tôi học cách lắng nghe những khoảng lặng. Và trong câu chuyện này, khoảng lặng lớn nhất chính là danh sách những vận động viên không được nêu tên. Một cuốn tiểu sử tan vỡ giữa đại dịch đã dạy tôi rằng các kế hoạch đổ vỡ thường chứa đựng câu chuyện xứng đáng được kể nhất. Ở Budapest, trong ngày thi đấu cuối, khi Coe nói về tuổi 18 của mình, tôi nghĩ về những vận động viên Nga mười tám tuổi khác — những người có thể đang tập luyện ngay lúc này mà không biết liệu sự nghiệp của họ có bao giờ được nhìn thấy trên sân khấu quốc tế hay không. World Cup là tấm gương soi cách ta kể chuyện phụ nữ trên khán đài. Nhưng cũng có những trận đấu mà tỷ số không bao giờ được ghi, vì người ta chọn cách quên. Liệu một phiên điều trần tại Lausanne có thể trả lại tên cho những người bị gạch khỏi đội hình? Hay nó chỉ xác nhận rằng thể thao đã quyết định biến địa chính trị thành một phần vĩnh viễn của luật lệ?