Trợ lý cũ gọi Obradovic là 'kẻ thua cuộc tồi tệ hoàn hảo' — nghe như lời chê, hóa ra là lời khen đắt giá

Bogdan Karaicic ngồi trước micro của podcast EuroInsiders và không bàn về bất kỳ một sơ đồ chiến thuật nào. Không ai hỏi ông về pick-and-roll, về bài tấn công sau hội ý, về cách Zeljko Obradovic đối phó với phòng ngự khu vực. Câu chuyện Karaicic kể là về một con người: một HLV ghét thua đến mức ngày thua trận trở thành ngày không thể thở nổi. 'Zeljko là một kẻ thua cuộc tồi tệ hoàn hảo', ông nói. Người ta có thể nghe xong câu đó rồi cười, rồi chê. Tôi nghe xong thì muốn đứng lên vỗ tay. Với một kẻ cược can trường như tôi, 'kẻ thua cuộc tồi tệ hoàn hảo' là câu mô tả đắt giá nhất mà một trợ lý có thể dành cho một huyền thoại. Obradovic đã giành 9 chức vô địch EuroLeague, không biết bao nhiêu danh hiệu quốc nội ở Serbia, Tây Ban Nha, Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ. Ông dẫn dắt Partizan, Real Madrid, Panathinaikos, Benfica và Fenerbahçe. Ông là HLV thành công nhất lịch sử bóng rổ châu Âu, và nếu có một thứ gắn liền với sự thành công ấy, đó là thái độ không khoan nhượng với thất bại. Karaicic, người từng làm trợ lý cho ông, không cần nói thêm từ nào về việc Obradovic giỏi chiến thuật. Chỉ cần nghe cụm từ 'bad loser' thôi cũng đủ hiểu ông ấy đã sống với bóng rổ như thế nào. Trước khi đi tiếp, tôi phải thừa nhận một giới hạn. Đây là câu chuyện kể từ một nguồn duy nhất, trên một podcast, bởi một người từng làm việc dưới quyền Obradovic. Lòng trung thành và mối quan hệ thầy trò có thể khiến câu chuyện trở nên nhuốm màu ngưỡng mộ. Nhưng chính vì vậy, tôi càng muốn đặt cuốn băng lên bàn và tua chậm. 'Ba lần sai tên Mbappé, một tháng cuốn băng không nói thành lời' — tôi học được rằng những lời khen có cánh không bao giờ bằng những thước phim và con số. Điều Karaicic kể về Obradovic thực ra không mới trong làng bóng rổ châu Âu. Người ta từng thấy ông xé áo vest, đấm bảng quảng cáo, bay vào trọng tài. Nhưng điều mới mẻ nằm ở cách ông mô tả cơ chế lây lan cảm xúc: một ngày thua trận không phải là một ngày tốt lành; tâm trạng của HLV trưởng lây sang từng thành viên; khi bạn ở cạnh Obradovic, bạn sẽ làm mọi thứ cần thiết để thắng. Đó là câu chuyện về một hệ sinh thái. Trong hệ sinh thái ấy, thất bại không đơn thuần là một kết quả. Nó là một sự xúc phạm cá nhân. Nó là một vết thương lây nhiễm. Và vì thế, nó phải được chữa lành bằng chiến thắng. Tôi từng có thời gian dài theo dõi các trận đấu của Fenerbahçe dưới thời Obradovic. Có những trận đấu họ thắng nhờ một bài tấn công sau hội ý mà không đội bóng nào khác ở EuroLeague dám xử lý theo cách đó. Có những trận họ thua và ngay trận sau, mọi người thấy một phiên bản hoàn toàn khác. Không phải vì Obradovic có cuốn sách chiến thuật dày hơn các đồng nghiệp. Mà vì ông biết cách biến sự sợ hãi thất bại thành nhiên liệu. Khi Karaicic nói về 'bản năng cực mạnh' và 'suy nghĩ ngoài khuôn khổ', tôi hiểu đó là hệ quả của việc không bao giờ chấp nhận một cái cớ. Trong đầu ông, mọi trận thua đều có một đáp án chưa tìm ra. Cách duy nhất để không bị thua lần nữa là tìm ra trước trận đấu kế tiếp. Tôi dùng chữ 'đáp án' chứ không phải 'bài học', vì với một kẻ thua cuộc tồi tệ, bài học nghe quá hiền lành. Bài học dành cho người có thể mỉm cười sau trận thua. Obradovic không cười. Ông nhai từng pha bóng trong đầu, nhai lại trong phòng họp, nhai lại trên máy bay. Các trợ lý của ông không được phép nói 'đội bạn chơi hay quá'. Họ phải nói 'chúng ta đã làm gì sai để họ có cơ hội đó'. Cách tiếp cận này tàn nhẫn, nhưng trong bóng rổ đỉnh cao, tàn nhẫn với chính mình bao giờ cũng hiệu quả hơn là tử tế với cái tôi. Cả làng chửi tôi vì một cậu nhóc vô danh — chờ đến khi tôi kể hết câu chuyện. Tôi từng treo danh tiếng của mình lên bàn cược để bảo vệ một cầu thủ trẻ, và tôi biết cảm giác đứng một mình giữa đám đông là thế nào. Obradovic cũng từng đứng một mình như thế: những quyết định điên rồ về đội hình, những bài thử nghiệm tưởng chừng tự sát, những lần tin một cậu nhóc vô danh thay vì một ngôi sao đắt giá. Nhiều quyết định trong số đó bị chế giễu trước khi được chứng minh. Nhưng người ta chỉ nhớ đến các danh hiệu, không nhớ đến những đêm ông mất ngủ. Phần khiến tôi chú ý nhất trong lời Karaicic không phải là tính cách 'bad loser', mà là cách ông nói về sự lây lan. Năng lượng của Obradovic lây sang những người xung quanh. Điều đó có thể hiểu theo hai hướng. Hướng tích cực: toàn đội sống cùng một nhịp đập, cùng khát vọng, cùng từ chối thất bại. Hướng tiêu cực: nếu Obradovic sụp đổ về mặt cảm xúc sau một loạt trận thua, cả phòng thay đồ sẽ lao vào một cơn bão hoảng loạn. Một hệ thống phụ thuộc vào cảm xúc của một người luôn mong manh hơn vẻ ngoài của nó. Tôi đã thấy những phòng thay đồ kiểu đó trở nên bốc mùi sợ hãi nhanh hơn người ta tưởng. Nhưng tôi cũng thấy chính sự sợ hãi ấy đẩy những đội bóng bước qua giới hạn mà họ không dám bước. Ở đây tôi phải dừng lại và tự hỏi: liệu tôi có đang lãng mạn hóa một kẻ nghiện chiến thắng? Có thể lắm. Tôi là người tin vào những câu chuyện, và một lời khẳng định gây sốc trên podcast dễ dàng biến thành một biểu tượng đẹp. Nhưng nếu nhìn kỹ vào điều kiện thực tế, một HLV ghét thua đến mức không chịu nổi một ngày tồi tệ khó có thể tồn tại lâu dài nếu không có một nền tảng chiến thuật thực sự. Bởi vì 'suy nghĩ ngoài khuôn khổ' chỉ có ý nghĩa khi nó được rút ra từ khuôn khổ. Karaicic không đưa ra một ví dụ cụ thể nào: không kể tên một trận đấu, không nói về một bài tấn công sau hội ý, không đưa ra một con số thống kê. Tôi buộc phải xem đây là lời chứng nhân, chứ không phải phán quyết chuyên môn. Một tháng âm thầm tua lại băng dạy tôi nhiều hơn mười năm lớn tiếng khẳng định. Và tôi chưa có đủ băng để xác nhận 'bad loser' nào tạo nên huyền thoại, hay huyền thoại tạo nên câu chuyện 'bad loser'. Nhìn vào lịch sử bóng rổ châu Âu, tôi thấy rất nhiều HLV tài năng đi theo trường phái 'ông lão hiền lành': kiên nhẫn, nhẹ nhàng, xây dựng ưu thế bằng sự ổn định. Họ cũng vô địch. Nhưng không ai trong số họ có được bộ sưu tập danh hiệu như Obradovic. Có một mối tương quan giữa sự không khoan nhượng và sự vĩ đại ở cấp độ câu lạc bộ châu Âu. Không phải ai ghét thua cũng vô địch, nhưng gần như những ai vô địch nhiều nhất đều ghét thua theo một cách bệnh hoạn nào đó. Obradovic là bản gốc của loại hình này. Karaicic chỉ xác nhận điều mà các đối thủ đã biết từ rất lâu: đừng bao giờ tin vào một đội bóng của Obradovic khi họ vừa thua. Trận sau, họ sẽ chơi như thể bị thiêu. Tôi không xem lại các trận kinh điển của ông để hoài niệm. Tôi xem để tìm xem thời khắc một trận thua biến thành một phiên bản hung dữ hơn. Có những đội bóng thua rồi để thua tiếp. Có những đội bóng thua rồi biến thành một con thú bị dồn vào chân tường. Obradovic thuộc loại thứ hai. Câu chuyện của Karaicic khiến tôi quay lại ý tưởng cũ của mình: thành công của một cá nhân, ở đỉnh cao thể thao, thường đi kèm một khuyết tật không thể tách rời — ám ảnh, cực đoan, không chấp nhận sự trung dung. Người ta gọi đó là điểm yếu, nhưng chính điểm yếu ấy lại là trục xoay cho mọi danh hiệu. Tất nhiên, tôi phải dành cho đối thủ một quyền được phản biện. Nếu một ngày Obradovic thất bại liên tiếp, những lời ca ngợi này sẽ quay ngược thành bản cáo trạng. Người ta sẽ nói: một HLV 70 tuổi quá cứng nhắc, quá gia trưởng, không hợp với thế hệ cầu thủ biết rõ giá trị của mình. Người ta sẽ nói 'kẻ thua cuộc tồi tệ' không phải là phẩm chất mà là tật xấu. Và họ cũng có lý. Trong một phòng thay đồ hiện đại, sự tôn thờ một cá nhân có thể khiến những ngôi sao cảm thấy bị siết cổ. Nhưng điều đáng hỏi về Obradovic chưa bao giờ là 'liệu cách đó có đúng không', mà là 'liệu cách đó có còn mang về chiến thắng hay không'. HLV ấy không cần được yêu. HLV ấy cần được chứng thực bằng chiến thắng. Karaicic nói 'ông ấy là một kẻ thua cuộc tồi tệ hoàn hảo'. Tôi nghĩ câu nói ấy nên được đặt trong bảo tàng bóng rổ, cạnh những tấm huy chương. Vì nó nói lên một sự thật mà nhiều người không dám nói: ở đẳng cấp này, việc trở thành một kẻ thua cuộc tồi tệ không phải là lời xúc phạm. Đó là điều kiện tiên quyết để không phải sống trong thất bại. Người ta nhớ đến cú tuyên chiến. Tôi muốn họ ở lại vì những phát hiện. Và phát hiện lớn nhất ở đây không nằm trong lời khen của trợ lý cũ, mà nằm ở thái độ của chúng ta đối với chữ 'thua': một người đàn ông 47 tuổi từng sống bằng những trận cược và những bản tin thể thao, tôi hiểu một điều — thua cuộc tồi tệ là một cách để khỏi thua mãi. Hãy nhìn đội bóng của Obradovic sau một trận thua đầu tiên ở mùa giải tới. Đừng nhìn bảng xếp hạng, đừng nhìn chỉ số tấn công. Hãy nhìn cách họ chạy. Nếu bạn thấy một đội bóng di chuyển như thể mọi bước chạy đều nóng, hãy nhớ rằng cái nhiệt ấy bắt đầu từ một kẻ không bao giờ biết ngượng vì ghét thua. Câu hỏi còn lại không dành cho ông ấy, mà dành cho chúng ta: chúng ta có dám sống với một sự nghiệp mà ngày thua trận là ngày không thể thở nổi hay không?