Ngày đầu Asiad 20: Ngọc Nhi đi qua cửa hẹp và nhịp đập không nằm ở bảng vàng

Ngày đầu tiên thi đấu chính thức của Asiad 20 tại Aichi-Nagoya khép lại khi đồng hồ địa phương đã điểm qua nửa đêm. Ban tổ chức công bố 31 bộ huy chương được trao trong ngày. Bảng tổng sắp hiện lên với Thái Lan dẫn đầu nhờ ba huy chương vàng, phần lớn đến từ teqball. Việt Nam đứng ở một vị trí khiêm tốn với hai huy chương đồng: một của Bùi Ngọc Nhi ở nội dung kata cá nhân nữ môn karate, một của đại diện teqball. Đó là những con số khô. Phần còn lại là những gì tôi ghi lại trong cuốn sổ kẻ ô li. Điều đầu tiên tôi viết xuống khi ngồi lại buổi tối, sau khi đã xem lại băng ghi hình ba lần: hai tấm huy chương đồng của Việt Nam trong ngày không cùng một đẳng cấp về mặt ý nghĩa. Kata karate là một bộ môn võ thuật truyền thống có lịch sử thi đấu quốc tế nhiều thập kỷ, có hệ thống luật lệ chặt chẽ của Liên đoàn Karate Thế giới, và có một nấc thang trình độ rõ ràng giữa các quốc gia. Teqball là một môn thể thao mới nổi trên bàn cong, mang tính giải trí cao, và việc nó xuất hiện trong chương trình thi đấu chính thức của một kỳ đại hội thể thao châu lục vẫn còn là điều gây tranh luận trong giới chuyên môn. Gộp hai tấm huy chương ấy vào một dòng tiêu đề giống như đóng chung hai cuốn sách khác nhau vào một gáy bìa: cả hai đều có thật, nhưng dòng tiêu đề không nói lên điều gì về nội dung bên trong. Tôi không viết những dòng này để hạ thấp thành tích của bất cứ ai. Ngược lại. Nhưng tôi viết vì cần nói rõ rằng nhịp đập của một ngày thi đấu không nằm ở bảng tổng sắp. Nó nằm ở những gì xảy ra trước khi huy chương được đeo vào cổ. Mùa giải nào cũng có nhịp đập riêng, chỉ cần chịu khó lắng nghe. Tôi năm nay 61 tuổi, đã ngồi trước sân đấu võ thuật đủ lâu để biết rằng có những trận thắng được ghi bằng tên, và có những trận thắng được ghi bằng hơi thở. Ngày đầu tiên của Asiad 20 thuộc loại thứ hai. Tôi bắt đầu ghi chú từ lúc mặt trời còn chưa lên ở Nha Trang. Bút xanh cho những sự kiện: ngày, giờ, tên, kết quả, tỷ số. Bút đỏ cho những khoảng lặng mà tôi nghĩ mình sẽ cần đến khi viết lại. Đến gần cuối ngày, khi chỉ còn lại một mình trước màn hình với chồng giấy ghi chép, tôi nhận ra cây bút đỏ đã được dùng nhiều hơn cây bút xanh. Đó là dấu hiệu của một ngày thi đấu có chiều sâu, không phải một ngày thi đấu ồn ào. Chương trình thi đấu của đoàn thể thao Việt Nam trong ngày trải rộng trên nhiều bộ môn: bơi, bắn súng, karate, đua xe đạp, võ thuật tổng hợp phong cách hiện đại, wushu, bóng chuyền, bóng ném, và teqball. Nhìn vào danh sách ấy, một người quan sát bình thường sẽ thấy đó là sự đa dạng. Nhưng nếu đã theo dõi thể thao Việt Nam đủ lâu, người ta sẽ thấy một điều khác: phần lớn những bộ môn ấy không phải là nơi chúng ta có truyền thống săn huy chương vàng. Chúng là những cánh cửa mà chúng ta gõ vào, đôi khi gõ được, đôi khi không. Karate là một trong những cánh cửa như vậy. Và trong ngày đầu tiên ấy, cánh cửa ấy đã mở ra vừa đủ cho một người bước qua. Khi tôi nhìn thấy tên Bùi Ngọc Nhi hiện lên ở nội dung kata cá nhân nữ, tôi dừng lại một nhịp trước khi ghi tiếp. Kata là một nội dung đặc biệt trong karate. Nó không phải là đối kháng. Không có ai đánh ai. Không có ai ngã. Không có máu, không có tiếng va chạm của găng tay vào da thịt. Kata là một chuỗi động tác được biên đạo sẵn, biểu diễn trước ban giám khảo, được chấm điểm dựa trên giá trị kỹ thuật của bài, chất lượng thực hiện động tác, và tính biểu cảm của võ sĩ. Người không theo dõi võ thuật thường nhầm tưởng kata là phần yếu của karate, là phần "múa", là phần không tính điểm. Điều đó sai hoàn toàn. Kata là nền tảng của karate. Mỗi bài kata chứa đựng hàng chục động tác được chuẩn hóa qua hàng trăm năm, và để đạt đến đẳng cấp châu lục, người tập phải nhớ chính xác đến từng độ căng của bàn chân, từng độ xoay của hông, từng độ sâu của hạ thế. Tôi đã từng dùng cả năm để học cách phân biệt hai biến thể của cùng một bài kata. Đó là công việc không ai khen, không ai hào hứng. Nhưng đó là công việc của người viết. Và cũng là công việc của võ sĩ. Ngọc Nhi đã thua một võ sĩ người Nhật Bản trong vòng loại. Đó là chi tiết quan trọng nhất của cả ngày thi đấu. Đừng để nó trôi qua như một dòng kết quả khô khan. Trong hệ thống thi đấu của Liên đoàn Karate Thế giới áp dụng cho các đại hội thể thao châu lục, nội dung kata sử dụng thể thức loại trực tiếp có nhánh đấu lại. Nghĩa là người thua không bị loại khỏi cuộc chơi ngay lập tức. Họ rơi xuống nhánh đấu lại, nơi những người thua khác cũng đang chờ, và từ đó họ có cơ hội giành huy chương đồng. Thể thức này tồn tại vì ban tổ chức muốn trao hai huy chương đồng cho mỗi nội dung, thay vì chỉ một trận tranh huy chương đồng duy nhất. Cấu trúc này có một hệ quả tâm lý rất lớn, và đó là điều ít người ngoài giới võ thuật hiểu được. Trong quyền anh chuyên nghiệp, thua là hết. Bước ra khỏi võ đài với hai bàn tay trắng, và người ta nhớ đến bạn bằng từ "kẻ thua cuộc". Trong kata ở đấu trường châu lục, thua là một cánh cửa khác mở ra, nhưng chỉ mở nếu bạn còn đủ bình tĩnh để bước vào. Bạn phải đứng dậy sau khi vừa bị đánh bại. Bạn phải quay lại sàn đấu, nơi mà mười phút trước đó bạn vừa thất bại. Bạn phải thực hiện lại động tác, giữ lại sự chính xác, giữ lại sự thanh thoát, trước ánh mắt của chính những người vừa chấm điểm bạn và cho bạn điểm thấp hơn đối thủ. Đó là bài kiểm tra về thần kinh, không phải về kỹ thuật. Ngọc Nhi đã vượt qua bài kiểm tra ấy. Cô đánh bại một võ sĩ người Hàn Quốc trong nhánh đấu lại, rồi tiếp tục đánh bại một võ sĩ người Singapore để giành huy chương đồng. Kết quả là ba chữ cái: HCĐ. Nhưng đằng sau ba chữ cái ấy là một chuỗi những lần bước ra, bước vào sàn đấu mà không ai nhìn thấy trên bảng điểm. Tôi ghi vào sổ bằng bút đỏ: "thua Nhật, rồi thắng Hàn, thắng Singapore". Ba dòng, ba quốc gia, ba đối thủ. Nhưng trong đầu tôi lúc ấy hiện lên một điều khác nữa, một điều mà có lẽ chỉ những người đã từng đứng ở vị trí ấy mới hiểu. Đó là: Nhật Bản là đỉnh cao của làng kata thế giới. Không phải ngẫu nhiên mà Ngọc Nhi thua người Nhật. Người Nhật đã thống trị nội dung kata ở các đấu trường quốc tế trong nhiều thập kỷ. Họ có hệ thống huấn luyện từ cấp trường học đến cấp quốc gia được tổ chức chặt chẽ đến mức khó tin. Yếu tố văn hóa cũng đóng vai trò quyết định: kata là một phần di sản của karate, và karate là một phần di sản của Nhật Bản. Một võ sĩ Nhật Bản khi bước lên sàn kata không chỉ đang thi đấu. Họ đang đại diện cho truyền thống của chính ông bà tổ tiên họ. Kết quả thua người Nhật của Ngọc Nhi, vì vậy, không phải một thất bại bình thường. Nó là một tín hiệu về đẳng cấp. Nó cho thấy Ngọc Nhi nằm ở đâu trên bậc thang trình độ châu lục. Cô không nằm trong nhóm đứng đầu tuyệt đối của Nhật Bản. Cô nằm ngay dưới ngưỡng đó. Nhưng cô nằm ở đỉnh của nhóm thứ hai. Điều này có nghĩa gì? Nó có nghĩa là khoảng cách giữa Ngọc Nhi và nhóm thứ hai của châu Á là rất nhỏ. Và khoảng cách giữa cô và nhóm đầu tiên của Nhật Bản là một khoảng cách có thể lấp được, nhưng phải mất nhiều năm, nhiều kỳ tập huấn, và nhiều lần thất bại nữa. Tấm huy chương đồng này không phải là một đỉnh cao. Nó là một dấu mốc trên con đường. Và con đường thì còn dài. Tôi tự hỏi liệu có ai ở Việt Nam, sau khi đọc tin Ngọc Nhi giành huy chương đồng, sẽ nghĩ đến những điều ấy. Có lẽ không nhiều. Tin thể thao thường chỉ kể lại phần nổi của tảng băng. Phần chìm, phần chịu lực, phần làm nên giá trị thật của tấm huy chương, thường bị bỏ lại phía sau dấu chấm của dòng kết quả. Cùng ngày thi đấu hôm ấy, còn có những cái tên khác của đoàn Việt Nam xuất hiện trên sàn đấu võ thuật. Chu Văn Đức thi đấu ở nội dung kumite nam hạng cân 60kg. Nguyễn Văn Sỹ lọt vào chung kết nội dung changquan nam môn wushu. Và hai nội dung sanda bước vào vòng loại. Tôi ghi ba cái tên ấy vào sổ bằng bút xanh, rồi ngồi chờ. Nhưng kết quả không đến. Không có dòng kết quả nào cho Chu Văn Đức. Không có dòng kết quả nào cho trận chung kết của Nguyễn Văn Sỹ. Không có dòng kết quả nào cho hai nội dung sanda. Chỉ có tên, chỉ có sự xuất hiện, chỉ có những vị trí được nêu ra mà không có kết cục đi kèm. Đó là một khoảng trống thông tin. Và với người viết thể thao, khoảng trống thông tin là một thứ nguy hiểm, bởi vì con người luôn có xu hướng lấp đầy khoảng trống bằng phỏng đoán. Tôi tự nhắc mình không làm điều đó. Nhưng tôi cũng tự nhắc mình không bỏ qua nó. Sự xuất hiện của những cái tên ấy là một tín hiệu. Nó cho thấy khả năng của đoàn Việt Nam ở các bộ môn võ thuật không chỉ nằm ở một vài gương mặt quen thuộc. Nó cho thấy có một lớp võ sĩ trẻ đang được đưa ra đấu trường châu lục, không phải với tư cách lấp chỗ, mà với tư cách đối tượng đầu tư dài hạn. Karate là một bộ môn có truyền thống lâu đời ở Việt Nam, nhưng truyền thống ấy không tự động chuyển thành huy chương quốc tế. Wushu lại là một bộ môn khác. Wushu có hai nhánh chính: taolu là phần biểu diễn (changquan nằm trong nhóm này) và sanda là phần đối kháng. Hai nhánh này có luật thi đấu khác nhau, cách chấm điểm khác nhau, và đào tạo võ sĩ theo những quỹ đạo thể lực khác nhau. Changquan là nội dung biểu diễn, tương tự như kata trong karate, chấm điểm dựa trên độ khó và chất lượng thực hiện động tác. Sanda là nội dung đối kháng cho phép đá, đấm, và vật ngã, tính điểm theo lối tiếp xúc có kiểm soát. Việc Nguyễn Văn Sỹ lọt vào chung kết changquan nam là một chi tiết đáng lưu tâm. Lọt vào chung kết đồng nghĩa với việc nằm trong nhóm tám võ sĩ mạnh nhất của châu lục ở nội dung ấy. Đó là đẳng cấp. Nhưng kết quả cuối cùng của trận ấy thì tôi không thể biết từ những dữ liệu đang có. Đó có thể là một tấm huy chương bị bỏ sót khỏi bản tin. Hoặc đó có thể là một thất bại đầy tiếc nuối. Cả hai khả năng đều có thể đúng. Và cả hai đều là những câu chuyện đáng được kể. Người ta nhớ bàn thắng, tôi nhớ tiếng thở dài sau khung thành. Trong trường hợp của Nguyễn Văn Sỹ, tôi nhớ đến sự im lặng của một kết quả chưa được nói ra. Nếu tôi phải chọn một chi tiết để mô tả ngày thi đấu hôm ấy, tôi sẽ không chọn tấm huy chương. Tôi sẽ chọn sự im lặng. Im lặng ở chỗ không có tiếng khán giả. Im lặng ở chỗ không có tiếng phóng viên gọi nhau. Im lặng ở chỗ những kết quả không được đưa ra. Và im lặng ở chỗ những bài kata được trình diễn xong, cúi chào, bước xuống, rồi tất cả những âm thanh tan biến vào không khí, để lại chỉ còn con số trên bảng điểm. Sân không khán giả, nhưng tôi nghe tiếng vỗ tay của người không bỏ cuộc. Có một chi tiết trong luật thi đấu kata mà tôi muốn dừng lại để giải thích kỹ, bởi vì nó giúp người đọc hiểu tại sao tấm huy chương đồng của Ngọc Nhi lại có giá trị cao hơn vẻ ngoài của nó. Trong hệ thống của Liên đoàn Karate Thế giới, một trận kata không được quyết định bởi số điểm tuyệt đối. Nó được quyết định bởi so sánh. Trọng tài chia thành hai nhóm, và mỗi nhóm chấm điểm theo một hệ thống riêng. Nhóm thứ nhất chấm điểm kỹ thuật: hình thể, tư thế, kỹ thuật ra đòn, sự chính xác, tính nhất quán. Nhóm thứ hai chấm điểm thể chất: sức mạnh, tốc độ, sự căng của động tác, sự cân bằng. Sau đó, người ta loại bỏ điểm cao nhất và thấp nhất, rồi cộng các điểm còn lại. Kết quả cuối cùng là một con số, và con số ấy được so sánh với con số của đối thủ. Điều này có nghĩa là một võ sĩ có thể thực hiện bài kata hoàn hảo về mặt kỹ thuật, nhưng vẫn thua nếu đối thủ có sự cân bằng tốt hơn giữa hai nhóm điểm. Nó cũng có nghĩa là một võ sĩ có thể thua một lần trong buổi sáng, nhưng thắng ba lần trong buổi chiều, nếu họ điều chỉnh được cách thể hiện. Ngọc Nhi đã thua người Nhật trong buổi sáng. Đến buổi chiều, cô phải thi đấu lại từ nhánh thua, với tâm lý của một người vừa bị đánh giá thấp hơn đối thủ. Và cô đã thắng hai trận liên tiếp. Điều đó cho thấy cô không chỉ có kỹ thuật tốt, mà có khả năng phục hồi tâm lý ở mức đáng nể. Trong võ thuật, khả năng phục hồi tâm lý là tài sản lớn hơn sức mạnh. Sức mạnh có thể bị mất. Tốc độ có thể bị chậm. Nhưng khả năng đứng dậy sau khi bị thua là thứ quyết định đẳng cấp của một võ sĩ trong dài hạn. Tôi viết dòng này vào sổ bằng bút đỏ: "Khả năng phục hồi quan trọng hơn thành tích. Nhưng nó không xuất hiện trên bảng tổng sắp." Điều đó đưa tôi đến một suy nghĩ khác về cách chúng ta đọc kết quả thi đấu. Ở cấp độ quốc gia, bảng tổng sắp huy chương là một thứ không thể tránh khỏi. Mỗi đại hội thể thao châu lục đều có bảng tổng sắp, và mỗi đoàn thể thao đều muốn nằm ở một vị trí nhất định. Nhưng bảng tổng sắp có một giới hạn cố hữu: nó không phân biệt giữa loại huy chương này với loại huy chương khác về mặt ý nghĩa. Với bảng tổng sắp, mỗi huy chương vàng đều đáng ba điểm, mỗi huy chương bạc đáng hai điểm, và mỗi huy chương đồng đáng một điểm. Đó là cách đo lường của người ngoài. Nó không phải là cách đo lường của người trong nghề. Trong nghề, một huy chương vàng ở môn thể thao có nền tảng cạnh tranh dày đặc không cùng giá trị với một huy chương vàng ở môn thể thao mới nổi. Một huy chương đồng giành được qua nhánh đấu lại không cùng giá trị với một huy chương đồng giành được qua một trận tranh huy chương trực tiếp. Một huy chương ở nội dung có thể được dự đoán trước không cùng giá trị với một huy chương ở nội dung bất ngờ. Đây là điểm mấu chốt: giá trị của một tấm huy chương không nằm ở màu của nó, mà nằm ở bối cảnh nó được tạo ra. Và bối cảnh là thứ mà bảng tổng sắp không bao giờ kể. Trong ngày đầu tiên của Asiad 20, Thái Lan giành ba huy chương vàng, phần lớn đến từ teqball. Đó là một thành tích, và không có lý do gì để hạ thấp nó. Nhưng người theo dõi chuyên môn sẽ tự hỏi: nếu teqball không nằm trong chương trình thi đấu, Thái Lan sẽ ở đâu trên bảng tổng sắp? Và nếu teqball nằm trong chương trình thi đấu, liệu nó có phải là một môn thể thao đủ tiêu chuẩn để đại diện cho tinh thần cạnh tranh của châu lục? Tôi không trả lời những câu hỏi ấy trong bài viết này. Tôi chỉ nêu ra chúng, như những dấu hỏi bên lề một trang giấy. Vì tôi biết rằng mỗi kỳ đại hội thể thao đều có những quyết định về chương trình thi đấu được đưa ra trên những chiếc bàn họp mà người hâm mộ không ngồi. Những quyết định ấy có thể ảnh hưởng đến thành tích của các đoàn theo cách không ai có thể dự đoán trước. Một suy nghĩ khác mà ngày thi đấu hôm ấy gợi lên trong tôi: sự xuất hiện của võ thuật tổng hợp phong cách hiện đại trong danh sách các bộ môn mà đoàn Việt Nam tham gia. Nếu thông tin này chính xác, đó là một dấu hiệu đáng chú ý về sự mở rộng của thể thao Việt Nam ra ngoài những bộ môn truyền thống. Nhưng tôi phải viết cẩn thận ở đây. Võ thuật tổng hợp phong cách hiện đại không phải là một môn thể thao có lịch sử lâu đời ở các đại hội thể thao châu lục, và việc nó nằm trong chương trình thi đấu hay không là một câu hỏi cần được kiểm chứng bằng nguồn chính thức. Trong nghề của tôi, có một nguyên tắc mà tôi đặt lên trên mọi nguyên tắc khác: viết sau kiểm chứng. Khi tôi không thể kiểm chứng một thông tin, tôi sẽ nói rõ rằng tôi không thể kiểm chứng nó. Đó không phải là sự yếu đuối. Đó là sự trung thực. Và trong một ngày thi đấu mà hầu hết thông tin đều không có nguồn dẫn rõ ràng, sự trung thực là tài sản duy nhất mà người viết còn có thể giữ. Tôi đã từng nói sai tên của một cầu thủ ba lần trong một trận bán kết ở một kỳ World Cup. Tôi không cãi lại khi khán giả chê bai. Đêm hôm ấy, tôi ngồi xem lại toàn bộ băng ghi hình, ghi chú phiên âm tên của từng cầu thủ, rồi tập phát âm đến sáng. Cú vấp ấy dạy tôi một điều mà tôi mang theo suốt sự nghiệp: nếu bạn không chắc, đừng nói. Nếu bạn cần nói, hãy nói rằng bạn không chắc. Trong ngày đầu tiên của Asiad 20, có nhiều điều tôi không chắc. Tôi không chắc về kết quả của Chu Văn Đức ở nội dung kumite nam hạng cân 60kg. Tôi không chắc về vị trí cuối cùng của Nguyễn Văn Sỹ ở chung kết changquan nam. Tôi không chắc về kết quả của hai nội dung sanda đã bước vào vòng loại. Và tôi không chắc về việc liệu võ thuật tổng hợp phong cách hiện đại có thực sự nằm trong danh sách thi đấu chính thức hay không. Những điều tôi không chắc ấy không làm cho bài viết của tôi yếu đi. Chúng làm cho bài viết của tôi trung thực hơn. Sân không khán giả, nhưng tôi nghe tiếng vỗ tay của người không bỏ cuộc. Tôi viết câu ấy ra giấy, rồi đọc lại ba lần. Tôi viết nó vì trong ngày thi đấu hôm ấy, không có tiếng vỗ tay nào vang lên thực sự. Không có khán đài chật kín người. Không có tiếng hò reo khi huy chương được trao. Có thể là vì dịch bệnh, có thể là vì lịch thi đấu, có thể là vì những lý do mà tôi không biết. Nhưng dù lý do là gì, sự im lặng ấy để lại một khoảng trống. Và trong khoảng trống ấy, tôi nghe thấy tiếng vỗ tay của những người không bỏ cuộc. Tiếng vỗ tay của một võ sĩ vừa thua người Nhật, quay lại sàn đấu, và thắng hai trận liên tiếp. Tiếng vỗ tay của một võ sĩ bước vào chung kết changquan mà không có ai ngoài kia biết tên. Tiếng vỗ tay của những người ngồi lại sau khi kết quả đã được công bố, để tập lại động tác sai, để sửa lại tư thế chưa chuẩn, để chuẩn bị cho ngày mai. Đó là tiếng vỗ tay mà tôi nghe thấy. Trong ngày đầu tiên của Asiad 20, đoàn Việt Nam giành hai huy chương đồng. Đó là một khởi đầu khiêm tốn, nhưng không phải là một khởi đầu tồi. Trong lịch sử thể thao Việt Nam, những kỳ đại hội thể thao châu lục thường bắt đầu chậm và tăng tốc về sau. Ngày đầu tiên là ngày để các võ sĩ làm quen với sàn đấu, với không khí thi đấu, với trọng tài, với áp lực. Những ngày sau mới là những ngày quyết định. Và trong những ngày sau ấy, sẽ có những cái tên khác xuất hiện. Sẽ có những kết quả khác được công bố. Sẽ có những tấm huy chương khác được trao. Nhưng tấm huy chương đồng của Bùi Ngọc Nhi sẽ vẫn nằm ở đó, ở đầu danh sách, như một dấu mốc nhỏ nhưng không thể xóa nhòa. Tôi tự hỏi liệu có ai sẽ nhớ đến cô ấy vào cuối kỳ đại hội, khi những tấm huy chương vàng đã xuất hiện và những dòng tiêu đề đã chuyển hướng sang những cái tên khác. Tôi tự hỏi liệu có ai sẽ nhớ đến đường đi của cô ấy: thua người Nhật, thắng người Hàn, thắng người Singapore, giành huy chương đồng. Có lẽ không nhiều người nhớ. Nhưng tôi nhớ. Và tôi viết lại, để những ai quan tâm có thể nhớ cùng tôi. Người ta nhớ bàn thắng, tôi nhớ tiếng thở dài sau khung thành. Trong trường hợp của Ngọc Nhi, tiếng thở dài ấy đến sau khi cô thua người Nhật. Đó là tiếng thở dài của một người vừa bị đánh giá thấp hơn đối thủ. Nhưng nó không phải là tiếng thở dài cuối cùng của ngày hôm ấy. Sau đó còn có những tiếng thở dài khác, của những trận thắng, của những lần bước lên sàn đấu mà trong lòng không chắc mình sẽ thắng. Tôi muốn dành phần còn lại của bài viết này để nói về một khía cạnh mà tôi cho là quan trọng hơn cả kết quả: sự khác biệt giữa các loại nội dung thi đấu trong võ thuật. Karate có hai loại nội dung chính: kata và kumite. Kata là biểu diễn, kumite là đối kháng. Wushu cũng có hai loại nội dung chính: taolu và sanda. Taolu là biểu diễn, sanda là đối kháng. Sự phân biệt này không chỉ là kỹ thuật. Nó là triết học. Một võ sĩ kata và một võ sĩ kumite tập luyện theo hai quỹ đạo khác nhau. Võ sĩ kata dành hàng nghìn giờ để hoàn thiện một bài biểu diễn, tập trung vào sự chính xác, sự cân bằng, và sự biểu cảm. Võ sĩ kumite dành hàng nghìn giờ để tập phản xạ, tập di chuyển, tập ra đòn trong điều kiện áp lực. Hai quỹ đạo ấy hiếm khi gặp nhau. Một võ sĩ giỏi kata không nhất thiết giỏi kumite. Một võ sĩ giỏi kumite không nhất thiết giỏi kata. Và trong nhiều trường hợp, một võ sĩ chỉ chuyên về một trong hai. Điều này có nghĩa là khi chúng ta nói về "karate", chúng ta đang nói về hai bộ môn khác nhau nằm dưới cùng một cái tên. Điều này cũng có nghĩa là khi một võ sĩ Việt Nam giành huy chương ở kata, đó không phải là một thành tích có thể được so sánh trực tiếp với một huy chương ở kumite. Tôi nhấn mạnh điều này không phải để hạ thấp kata. Ngược lại. Kata là nền tảng của karate. Không có kata, không có karate. Nhưng tôi nhấn mạnh điều này để làm rõ rằng những tấm huy chương trong võ thuật không phải là những tấm huy chương giống nhau. Chúng thuộc những thế giới khác nhau, được đo lường bằng những thước đo khác nhau, và được tạo ra bởi những quá trình huấn luyện khác nhau. Trong ngày đầu tiên của Asiad 20, Chu Văn Đức thi đấu ở nội dung kumite nam hạng cân 60kg. Kumite là đối kháng. Đó là một nội dung khác hoàn toàn với kata. Nhưng kết quả của anh ấy không được công bố trong các dữ liệu mà tôi có thể tiếp cận. Đó là một khoảng trống. Và khoảng trống ấy có nghĩa là tôi không thể nói gì về màn trình diễn của anh ấy. Nguyễn Văn Sỹ lọt vào chung kết changquan nam. Changquan là biểu diễn. Đó là một nội dung tương tự như kata trong karate. Nhưng kết quả cuối cùng của anh ấy cũng không được công bố. Đó là một khoảng trống khác. Và khoảng trống ấy có nghĩa là tôi cũng không thể nói gì về màn trình diễn của anh ấy. Hai nội dung sanda bước vào vòng loại. Sanda là đối kháng. Đó là một nội dung tương tự như kumite trong karate, nhưng với luật lệ của Liên đoàn Wushu Quốc tế. Nhưng không có tên, không có kết quả, không có bất cứ chi tiết nào khác. Đó là khoảng trống lớn nhất trong ngày. Ba khoảng trống trong một ngày thi đấu. Đó là một con số đáng suy nghĩ. Nó cho thấy rằng việc đưa tin về các bộ môn võ thuật ở các đại hội thể thao châu lục vẫn còn nhiều hạn chế. Các bộ môn võ thuật không được đưa tin đầy đủ như bóng đá, bơi lội, hay điền kinh. Điều này có nghĩa là công chúng thường chỉ biết đến những kết quả nổi bật nhất, và bỏ qua phần lớn những gì đang diễn ra. Tôi không viết bài này để phàn nàn về sự thiếu thông tin. Tôi viết bài này để ghi lại những gì tôi biết, và để chỉ ra những gì tôi không biết. Đó là cách duy nhất để giữ cho ký ức về một ngày thi đấu được trung thực. Trong những năm gần đây, tôi để ý thấy một điều: ngày càng nhiều người trẻ Việt Nam quan tâm đến võ thuật. Không chỉ karate, không chỉ wushu, mà còn nhiều bộ môn khác. Họ tập luyện ở các câu lạc bộ địa phương, họ tham gia các giải đấu nhỏ, và họ theo dõi các giải đấu quốc tế qua mạng. Đó là một dấu hiệu tích cực. Nó cho thấy rằng võ thuật đang trở thành một phần của văn hóa thể thao Việt Nam, không chỉ là một môn thể thao để thi đấu. Nhưng sự quan tâm ấy không tự động chuyển thành huy chương. Huy chương đến từ hệ thống đào tạo, từ huấn luyện viên, từ cơ sở vật chất, từ kinh phí, và từ thời gian. Đó là một quá trình dài, và những người làm thể thao Việt Nam đang đi trên con đường ấy với những bước nhỏ nhưng chắc chắn. Tấm huy chương đồng của Bùi Ngọc Nhi là một bước nhỏ trong quá trình ấy. Tôi không biết cô ấy sẽ đi được đến đâu. Tôi không biết liệu cô ấy có giành được huy chương vàng trong tương lai hay không. Tôi không biết liệu cô ấy có trở thành một tên tuổi lớn trong làng karate châu lục hay không. Nhưng tôi biết một điều: trong ngày đầu tiên của Asiad 20, cô ấy đã làm được một điều mà nhiều người khác không làm được. Cô ấy đã thua, và cô ấy đã trở lại. Đó là điều tôi muốn nhớ về ngày hôm ấy. Khi tôi ngồi viết những dòng cuối cùng của bài này, trời ở Nha Trang đã sáng. Ánh nắng đầu ngày chiếu vào cuốn sổ kẻ ô li trên bàn, làm cho những dòng chữ bút xanh và bút đỏ trở nên rõ ràng hơn. Tôi đọc lại toàn bộ ghi chép của mình, và tôi nhận ra một điều: phần lớn những gì tôi viết không phải là kết quả thi đấu. Chúng là những quan sát nhỏ, những suy nghĩ vụn, những khoảng lặng. Đó là cách tôi làm việc. Đó là cách tôi đã làm việc trong 45 năm quan sát ngành thể thao. Người ta nhớ bàn thắng, tôi nhớ tiếng thở dài sau khung thành. Ngôi sao thầm lặng của Nha Trang không bao giờ tắt. Và trong ngày đầu tiên của Asiad 20, ngôi sao thầm lặng ấy là một võ sĩ karate tên Bùi Ngọc Nhi, người đã thua một võ sĩ Nhật Bản trong buổi sáng, và giành huy chương đồng trong buổi chiều. Tôi không biết liệu có ai sẽ nhớ đến cô ấy trong nhiều năm tới. Nhưng tôi biết rằng tôi sẽ nhớ. Và tôi sẽ kể lại câu chuyện này cho những người trẻ, những người đang bắt đầu sự nghiệp viết thể thao, những người sẽ ngồi trước màn hình vào một ngày nào đó và tự hỏi liệu họ có nên viết về một kết quả thi đấu mà không ai muốn đọc hay không. Câu trả lời của tôi sẽ là: hãy viết. Hãy viết về những khoảng lặng. Hãy viết về những cái tên không xuất hiện trên bảng tổng sắp. Hãy viết về những người đã thua và đã trở lại. Bởi vì thể thao không chỉ là những tấm huy chương. Thể thao là những con người, với những câu chuyện, với những thất bại, với những lần đứng dậy. Và nếu bạn không viết về họ, sẽ không ai viết về họ cả. Tôi viết chậm vì muốn nhớ thật lâu, như người giữ nhịp cho cả sân cỏ. Trong ngày đầu tiên của Asiad 20, tôi nhớ đến Bùi Ngọc Nhi. Tôi nhớ đến Chu Văn Đức, người thi đấu kumite và không có kết quả được công bố. Tôi nhớ đến Nguyễn Văn Sỹ, người lọt vào chung kết changquan và cũng không có kết quả được công bố. Tôi nhớ đến hai nội dung sanda bước vào vòng loại mà không có tên ai. Và tôi nhớ đến Thái Lan, đoàn thể thao giành ba huy chương vàng trong ngày đầu tiên, phần lớn đến từ một môn thể thao mà nhiều người Việt Nam còn chưa từng nghe tên. Tôi nhớ đến họ không phải vì ghen tị, mà vì tò mò. Tôi tò mò về cách họ xây dựng được một hệ thống thể thao đủ mạnh để cạnh tranh ở nhiều bộ môn khác nhau, kể cả những bộ môn mới nổi. Đó là một câu hỏi mà tôi để lại cho các đồng nghiệp trẻ. Tôi không trả lời nó trong bài viết này. Tôi chỉ nêu ra nó, như một dấu hỏi ở cuối trang giấy. Ngày mai sẽ có những kết quả khác. Ngày mai sẽ có những câu chuyện khác. Ngày mai sẽ có những cái tên khác xuất hiện. Nhưng ngày hôm nay, ngày đầu tiên của Asiad 20, sẽ vẫn nằm ở đó, trong cuốn sổ kẻ ô li của tôi, với những dòng chữ bút xanh và bút đỏ đan xen vào nhau, như hai dòng suối chảy song song mà không bao giờ gặp nhau. Tôi sẽ theo dõi những ngày tiếp theo. Tôi sẽ theo dõi để biết liệu Bùi Ngọc Nhi có tiếp tục thi đấu hay không. Tôi sẽ theo dõi để biết kết quả cuối cùng của Chu Văn Đức, của Nguyễn Văn Sỹ, của hai nội dung sanda. Tôi sẽ theo dõi để biết liệu những khoảng trống trong ngày đầu tiên có được lấp đầy hay không. Và nếu chúng không được lấp đầy, tôi sẽ viết về những khoảng trống ấy. Bởi vì đôi khi những gì không được nói ra lại quan trọng hơn những gì được nói ra. Đôi khi sự im lặng là thông điệp lớn nhất. Trong một ngày thi đấu mà cả khán đài im lặng, tôi vẫn nghe thấy tiếng vỗ tay. Đó là tiếng vỗ tay của những người không bỏ cuộc. Và trong số những người ấy, có một võ sĩ karate người Việt Nam tên Bùi Ngọc Nhi, người đã thua một võ sĩ Nhật Bản trong buổi sáng, đã đánh bại một võ sĩ Hàn Quốc và một võ sĩ Singapore trong buổi chiều, và đã giành huy chương đồng cho đoàn thể thao Việt Nam. Tấm huy chương ấy không phải là tấm huy chương vàng. Nó không đứng đầu bảng tổng sắp. Nó không được chú ý nhiều. Nhưng nó là một tấm huy chương có thật, được tạo ra bởi một quá trình có thật, và được giành bởi một người có thật. Và với tôi, điều đó là đủ để nhớ. Mùa giải nào cũng có nhịp đập riêng, chỉ cần chịu khó lắng nghe. Nhịp đập của ngày đầu tiên Asiad 20 không nằm ở bảng vàng của Thái Lan, cũng không nằm ở con số hai huy chương đồng của Việt Nam. Nó nằm ở một người phụ nữ trẻ đứng dậy sau khi bị đánh bại, và bước trở lại sàn đấu. Đó là nhịp đập mà tôi nghe thấy.